Waar de wolkenkrabber werd geboren
Chicago heeft hoge gebouwen niet uitgevonden, maar het ontdekte wel hoe je ze aan een metalen skelet hangt, en het bewijs loop je nog altijd in één middag af. Deze gids volgt het verhaal van de as van 1871 tot de glazen torens van Mies en de Willis Tower, gebouw voor gebouw, met de wandelingen die elk hoofdstuk vertellen.
Waarom het hoge kantoorgebouw hier begon
De Grote Brand van Chicago van 1871 legde een groot deel van het centrum in de as, en de wederopbouw trok een generatie ambitieuze architecten naar een binnenstad die opnieuw moest beginnen. Grond in het kleine zakendistrict, ingeklemd tussen de rivier en het meer, werd snel duur, dus de voor de hand liggende manier om meer uit een kavel te halen was er meer verdiepingen op te stapelen. Twee dingen maakten dat mogelijk. Personenliften waren veilig genoeg geworden om op te vertrouwen. IJzer en daarna staal werden goedkoop genoeg om een gebouw op een skelet te laten rusten in plaats van op dikke muren. Tel daar verzekeraars en banken bij op die hunkerden naar prestige, en de Loop werd een proeftuin.
De architecten die die uitdaging aangingen, worden nu samen de Chicago School genoemd. De namen om te onthouden zijn William Le Baron Jenney, de partners Burnham & Root, het bureau Holabird & Roche en Louis Sullivan, die de aanpak samenvatte als “form follows function”, de vorm volgt de functie. Hun torens ogen sober naast de art deco die later kwam (zie de art-decogebouwen van Chicago), maar ze waren meer uit op daglicht en open verdiepingen dan op een geleend historisch jasje, ook als Sullivan de zijne in eigen ornamentiek hulde.
Het Home Insurance Building en het skelet
Het gebouw dat het vaakst de eerste wolkenkrabber wordt genoemd, is het Home Insurance Building, in 1885 voltooid op de hoek van LaSalle en Adams naar een ontwerp van Jenney. Het telde zo'n tien verdiepingen, bescheiden naar latere maatstaven, maar een metalen skelet binnenin droeg een groot deel van het gewicht dat eerder op de muren rustte. Historici twisten nog steeds over die titel, want eerdere gebouwen gebruikten ook ijzer en de buitenmuren deden nog een deel van het werk. Het werd in 1931 gesloopt en het Field Building kwam ervoor in de plaats, dus de plek waar het verhaal begint, toont nu een veel later hoofdstuk.
De Rookery en het Monadnock, twee wegen omhoog
De Rookery aan 209 S. LaSalle Street (1888, Burnham & Root) staat halverwege de oude en de nieuwe methode. De zware buitenmuren zijn van metselwerk, terwijl het binnenste rust op ijzeren kolommen en balken rond een lichthof met glazen dak die daglicht naar de kantoren bracht. Frank Lloyd Wright verbouwde die lichthof in 1905, en onze gids over Wright in de Loop en Oak Park vertelt dat deel. Het gebouw verbergt ook een wenteltrap die omhoog krult door een uitbouw, de erkertrap op de foto hieronder. De lobby is een werkruimte en is op zondag gesloten.
Het Monadnock Building aan Dearborn Street laat beide methoden zien in één lang blok. De noordhelft, in 1891 voltooid naar een ontwerp van Burnham & Root, staat op dragende bakstenen muren die aan de voet zo'n 1,8 m dik zijn, en daarom zitten de ramen op de begane grond in zulke diepe openingen. Dat deel telt 16 verdiepingen, vrijwel zonder ornament. De zuidhelft uit 1893, van Holabird & Roche, gebruikt juist een staalskelet. Loop de hele lengte af en je passeert het moment waarop de oude bouwwijze tegen haar grenzen aanliep.
Glas en terracotta aan State Street
Zodra een skelet de last droeg, konden muren grotendeels uit glas bestaan. Het Reliance Building (1895) op de hoek van State en Washington ziet er verrassend modern uit voor zijn leeftijd, een slanke toren van grote ramen gevat in witte terracotta. Het is nu een hotel. Vlakbij aan Dearborn pronkt het Marquette Building (1895, Holabird & Roche) met het Chicago-raam, een breed vast glasvlak tussen twee smalle ramen die open kunnen, en het heeft een lobby met mozaïeken, die net als elke lobby hier alleen open is als het gebouw dat toestaat. Het warenhuis van Louis Sullivan, nu het Sullivan Center, hult zijn ronde hoek aan State Street in gietijzeren ornamenten, een herinnering dat vorm volgt functie nooit kaal betekende.
Het gouden tijdperk met een gids van het CAC
De Historic Treasures-wandeling van twee uur van het Chicago Architecture Center neemt meestal het Reliance Building aan State Street mee en de decennia van de jaren 1890 tot de jaren 1930, vanaf ~€ 31, met toegang tot de tentoonstellingen van het CAC bij het ticket inbegrepen. Hij gaat door bij regen en zonneschijn, en beide sites betalen tot 24 uur van tevoren het volledige bedrag terug.
Mies en de glazen doos
Na de Tweede Wereldoorlog pakte het verhaal de draad weer op met Ludwig Mies van der Rohe, die voor de oorlog naar Chicago was verhuisd. Zijn twee appartementstorens aan 860–880 Lake Shore Drive (1951) zijn staal en glas zonder enige toevoeging, en het Federal Center in de Loop past dezelfde discipline toe op overheidskantoren rond een plein waar de rode Flamingo (1974) van Alexander Calder het zwarte staal van weerwoord dient.
De Modern Architecture-wandeling van het CAC, vanaf ~€ 31, gaat precies hier verder, met de jaren van Mies en de torens van Bertrand Goldberg, en schuift dan door naar het postmodernisme. Het nadeel zit in de lengte en het bereik: hij duurt maar 90 minuten en is alleen op Viator te koop, dus je kunt hem niet vergelijken op GetYourGuide. Hij start bij het CAC, waar de grote maquette van de stad je meteen goed op weg helpt.
Van gebundelde buizen tot golvende balkons
De ingenieurs van SOM rekten het skelet nog verder op. Het John Hancock Center (1969) aan North Michigan Avenue verstevigt zich met reusachtige X-vormen die je al van blokken ver ziet, en de Willis Tower (1973, voor veel inwoners nog altijd de Sears Tower) bundelt negen vierkante buizen van verschillende hoogtes tot één geheel. Met 442 m was hij zo'n kwarteeuw lang het hoogste gebouw ter wereld. Aan de rivier stapelen de twee Marina City-torens van Bertrand Goldberg uit de jaren zestig, bijgenaamd de maïskolven, ronde appartementen boven spiraalvormige parkeerlagen, en Aqua (2009) van Jeanne Gang golft met kronkelende betonnen balkons.
De Must-See Chicago-wandeling van het CAC, vanaf ~€ 31, doet het nieuwere deel in 90 minuten. Hij komt meestal langs Aqua en de Tribune Tower (1925), waarvan de gotische kroon voortkwam uit een ontwerpwedstrijd in 1922. Wil je meer torens in minder tijd, dan laat de architectuurrondvaart van Wendella op de rivier, vanaf ~€ 40, er in anderhalf uur tientallen zien terwijl je gewoon blijft zitten. Het nadeel is de hoek. Je ziet de wolkenkrabbers van onder de bruggen en zet nooit een voet in een lobby, en in de zomer wordt het druk op de grote boten.
Welke wandeling welk hoofdstuk vertelt
Voor de jaren 1880 is de Rookery de stop die ertoe doet, en twee wandelingen gaan er meestal naar binnen. De Dazzling Interiors-wandeling van Inside Chicago, vanaf ~€ 31, rekent hem tot de verrassingsstops (de beschrijving noemt een gebouw uit de jaren 1880 dat door Wright werd gerenoveerd), terwijl de Secret Interiors-wandeling van Empire Tours, vanaf ~€ 27, vertrekt vanaf Union Station en via de LaSalle Street-canyon naar boven trekt voordat ze de lichthof binnenstapt. Op zondag ruilt Empire de Rookery in voor een andere stop, en op elke dag kan een lobby dichtgaan voor een evenement of om veiligheidsredenen, dus geen van beide wandelingen kan elke deur beloven.
Voor de jaren 1890 is de Historic Treasures-wandeling van het CAC degene die het Reliance bereikt. Wie de moderne torens wil zien, kiest de Must-See-wandeling of de Modern-wandeling. Ga je liever alleen, dan rijgt onze Loop-wandeling op eigen houtje de meeste van deze gebouwen aaneen tot een gratis route van zo'n 3 km. De interieurs in de Loop waar je binnen kunt lopen somt de lobby's op die je zelf kunt proberen. Onze vergelijking rondvaart of wandeling zet de boot af tegen de stoep.